Παρασκευή, 24 Σεπτεμβρίου, 2021

Η Τριακονταετής γενοκτονία – Ο αφανισμός των χριστιανικών μειονοτήτων της Τουρκίας

Ο αφανισμός των χριστιανικών μειονοτήτων της Τουρκίας, 1894-1924.

του Σπύρου Α. Γεωργίου

Για το αποκαλυπτικό βιβλίο των Benny Morris και Dror Ze’evi (μετάφραση Μενέλαος Αστερίου, εκδόσεις Πατάκη, 2021).


O τίτλος (Η Τριακονταετής γενοκτονία) και ο υπότιτλος (Ο αφανισμός των χριστιανικών μειονοτήτων της Τουρκίας, 1894-1924) του αποκαλυπτικού και άκρως εμπεριστατωμένου βιβλίου που υπογράφουν οι Benny Morris και Dror Ze’evi είναι δηλωτικός του συγκλονιστικού θέματος που πραγματεύεται.

Η προσεκτική αποτύπωση/παρουσίαση των συνταρακτικών γεγονότων, η αναλυτική διερεύνηση των παραμέτρων που συνδέονται με τις αποτρόπαιες πράξεις εκείνης της περιόδου και η έντεχνη παράθεση διαπιστώσεων δεν αφήνουν ασυγκίνητο ή αδιάφορο κανέναν αναγνώστη. Σε αυτό, αναμφίβολα, συντείνει και η εξαιρετική μετάφραση του Μενέλαου Αστερίου που καθιστά ελκυστική την ανάγνωση του πολυσέλιδου αυτού βιβλίου – που χαρακτηρίζεται “έργο ορόσημο” στην ιστοριογραφία.

Γράφουν οι Benny Morris και Dror Ze’evi: «Από το 1894 έως το 1924 τρία κύματα βίας σάρωσαν την Ανατολία με στόχο τις περιοχές όπου διέμεναν χριστιανικές μειονότητες οι οποίες αποτελούσαν ως τότε το 20 τοις εκατό του πληθυσμού. Το 1924 οι Αρμένιοι, οι Ασσύριοι και οι Έλληνες είχαν μειωθεί στο 2 τοις εκατό του πληθυσμού. Οι περισσότεροι ιστορικοί (σημειώνουν εν συνεχεία οι δύο συγγραφείς) έχουν πραγματευθεί αυτά τα τρία κύματα βίας ως ξεχωριστά και μεμονωμένα, ενώ οι διαδοχικές τουρκικές κυβερνήσεις τα παρουσιάζουν ως μια αλληλουχία ατυχών συμβάντων. Η Τριακονταετής γενοκτονία είναι το πρώτο έργο που δείχνει ότι, στην πραγματικότητα, αυτά τα τρία κύματα ήταν μια ενιαία, συνεχής και συνειδητή προσπάθεια να εξοντωθεί ο χριστιανικός πληθυσμός της Ανατολίας».

Το έργο των Benny Morris και Dror Ze’evi δεν εστιάζει, δίκην εξιστόρησης, μόνο στην καταχώριση των συμβάντων θηριωδίας που σημειώθηκαν τη δραματική, για τόσες πολλές ψυχές, εκείνη περίοδο. Υπερβαίνοντας την οδύνη που αναπότρεπτα εγείρουν όλα αυτά, οι συγγραφείς (μέσα από τις σελίδες του σημαντικού βιβλίου τους) μάς προτρέπουν να στοχαστούμε σχετικά με την ωμή βία και ιδίως με ό,τι συνιστά τις γενοκτονίες.

Ο όρος γενοκτονία συμπεριελήφθη στο λεξιλόγιο των κοινωνικών επιστημών από τον Πολωνο-εβραίο καθηγητή της Νομικής, στο Πανεπιστημίου του Γέηλ, Raphael Lemkin, στο έργο του, Η εξουσία του Άξονα στην Ευρώπη (1944). Ο R. Lemkin επινόησε τον όρο γενοκτονία (“genocide” από την ελληνική λέξη γένος και το ρήμα της λατινικής “caedere”, σκοτώνω) προκειμένου να υποδηλώσει το έγκλημα της εξόντωσης ενός έθνους ή μιας εθνικής ή θρησκευτικής ομάδας. Ο όρος καθιερώθηκε λίγο πριν από τη Δίκη της Νυρεμβέργης και αποτέλεσε ομόφωνη Σύμβαση του ΟΗΕ (1948). Από το 1951 τέθηκε σε ισχύ στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου και, σύμφωνα με αυτή την Σύμβαση, γενοκτονία είναι η εσκεμμένη προσπάθεια καταστροφής εν όλω ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας.

Η γενοκτονία –ως όρος– διαφοροποιείται από την ονομαζόμενη εθνoκάθαρση η οποία ορίστηκε (Επιτροπή του ΟΗΕ, 1993) ως η προσπάθεια δημιουργίας εθνικά ομοιογενών γεωγραφικών περιοχών μέσω βίαιου εκτοπισμού πληθυσμών που ανήκουν σε ιδιαίτερες εθνικές ομάδες.Η γενοκτονία –ως εσκεμμένη προσπάθεια καταστροφής εν όλω ή εν μέρει, μιας εθνικής, εθνοτικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας– καταδεικνύεται, με τρόπο απερίφραστο, από τους Benny Morris & Dror Ze’evi μέσα από τη συνδυαστική παράθεση πάρα πολλών άμεσων κι έμμεσων στοιχείων. Η αναγωγή μάλιστα σε σχέδια που υφάνθηκαν σε κεντρικό επίπεδο (για τον εκτοπισμό και την εξόντωση πληθυσμών που ανήκαν σε ιδιαίτερες εθνικές ομάδες) είναι ορθότατη και αδιαμφισβήτητη.


Το βιβλίο των Benny Morris & Dror Ze’evi αρθρώνεται σε 3 μέρη. Στο τρίτο μέρος (κεφάλαιο 9, Τούρκοι και Έλληνες 1919-1924, σ. 383-482) γίνεται ειδική/διεξοδική μνεία σε όσα αφορούν στον εκτοπισμό & την εξόντωση των Ελλήνων την περίοδο 1919-1924. Τα 13 κεφάλαια, με τα οποία αρθρώνεται το 9ο κεφάλαιο, έχουν τους εξής τίτλους: Ο πόλεμος του 1914-1918 / Η μεταπολεμική επιστροφή των Ελλήνων / Οι εκτοπίσεις των Ελλήνων / Οι διετίες 1919-1920 & 1921-1922 / Οι Φάλαγγες / Η καταστροφή της Σμύρνης / Η πυρκαγιά / Εκδιώκοντας Έλληνες άνδρες, γυναίκες και παιδιά / Η Έξοδος / Μετά τη Σμύρνη / Η Ανταλλαγή πληθυσμών / Το τελευταίο κύμα / Έλληνες σκοτώνουν Τούρκους.

Στις 100 σελίδες του εν λόγω κεφαλαίου, οι συγγραφείς αποτυπώνουν με ακρίβεια τα συμβάντα που επιβεβαιώνουν, αβίαστα, ότι ήταν γενοκτονία ο ξεριζωμός των Ελλήνων της Μ. Ασίας. Μας παραδίδουν, μεταξύ άλλων, οι Benny Morris & Dror Ze’evi: «[..] Εκατοντάδες χιλιάδες (Έλληνες) εξοντώθηκαν την περίοδο 1919-1924, όταν οι Τούρκοι σφαγίασαν συστηματικά άνδρες στρατεύσιμης ηλικίας και εκτόπισαν χιλιάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά στο εσωτερικό της Ανατολίας και κατόπιν, σε δεύτερη φάση, στα παράλια, απ’ όπου οι επιβιώσαντες στάλθηκαν με πλοίο στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι Έλληνες ιστορικοί αποδέχονται την εκτίμηση που έκανε η Κοινωνία των Εθνών το 1926, ότι από τους κατ’ εκτίμηση 2.000.000 Έλληνες της Μικράς Ασίας περίπου οι μισοί πέθαναν την περίοδο 1914-1924».


«Ο αφανισμός των χριστιανικών κοινοτήτων (τονίζουν, εμφατικά, στο επίλογο τους οι συγγραφείς του βιβλίου) ήταν το αποτέλεσμα σχεδιασμένης κυβερνητικής πολιτικής και της θέλησης των μουσουλμάνων κατοίκων της χώρας.[…]Αυτό είναι το αναπόδραστο συμπέρασμα που προκύπτει από την ευρεία τεκμηρίωση αμερικανικών, βρετανικών, γαλλικών, γερμανικών και αυστροουγγρικών πηγών τις οποίες μελετήσαμε την τελευταία δεκαετία». Η σημείωσή τους δε για τη στάση που τήρησαν οι μουσουλμάνοι επιβεβαιώνεται (και) με το ακόλουθο παράθεμα: «Οι περισσότεροι Τούρκοι δεν “λυπούνταν και ούτε μετάνιωναν για όλα όσα είχαν συμβεί… Το φυλετικό μίσος κυριαρχεί παντού”, έγραφε ο Αμερικανός ιεραπόστολος Τζέιμς Μπάρτον ύστερα από ταξίδι 8.000 χιλιομέτρων σε ολόκληρη τη Μικρά Ασία. Συμπέραινε ότι οι χριστιανοί κάτοικοι “κινδύνευαν με αφανισμό” (4/6/1919)».

Ολοκληρώνοντας τις διαπιστώσεις τους, οι Benny Morris & Dror Ze’evi μας παραδίδουν: «Προσεγγίσαμε αυτή τη μελέτη χωρίς καμιά πολιτική ατζέντα. Ελπίζουμε ότι η μελέτη φωτίζει το τι συνέβη στη Μικρά Ασία την περίοδο 1894-1924, ότι θα προκαλέσει συζητήσεις και θα οδηγήσει την Τουρκία στην επανεξέταση του παρελθόντος».

Είναι όντως ανάγκη να διαβαστεί με περίσσεια προσοχή το μοναδικό αυτό βιβλίο και πρέπει να διαβαστεί επειδή προσφέρει τα μέγιστα στην ιστοριογραφία τιμώντας, συνάμα, τη μνήμη – γεγονός κρίσιμο και σπουδαίο, σε πείσμα των καιρών.

Δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ρήξη του Ιουλίου (φ. 170) που κυκλοφορεί.

ΠΗΓΗ: ardin-rixi.gr

Σχετικά άρθρα

1,558ΥποστηρικτέςΚάντε Like
19ΑκόλουθοιΑκολουθήστε
- Advertisement -

ΔΗΜΟΦΙΛΗ